Jak żyją kobiety na świecie? Część 1. – Meksyk i Kuba

Kobiety na całym świecie pełnią różne role społeczne, ale w wielu krajach wciąż muszą zmagać się z ograniczeniami i nierównościami społecznymi. Jak wygląda życie kobiet w Meksyku, na Kubie, w Hiszpanii, Egipcie, Dubaju i Indiach? Jakie mają prawa, jakie tradycje je otaczają i z jakimi wyzwaniami się mierzą?

Meksyk – pierwsza kobieta prezydent i walka z machismo

W 2024 roku Meksyk wybrał swoją pierwszą kobietę na urząd prezydenta, co stanowiło ogromny krok naprzód w kraju, gdzie przez wiele lat dominował patriarchat. Mimo to kobiety nadal muszą mierzyć się z problemem machismo i przemocą wobec nich. W ostatnich latach dynamicznie rozwija się ruch feministyczny walczący o równość płci i bezpieczeństwo kobiet. Kobiety coraz częściej zajmują wysokie stanowiska w polityce i biznesie, jednak nadal istnieją nierówności w wynagrodzeniach i dostępie do edukacji.

Po hiszpańsku słowo mujer oznacza „kobieta”, ale mężczyźni używają go również w odniesieniu do swoich żon. Ta podwójność językowa odzwierciedla cienką granicę między postrzeganiem kobiety w Meksyku jako niezależnej jednostki a traktowaniem jej jako własności, nad którą można sprawować kontrolę niemal jak nad towarem. Choć machismo powoli ustępuje, nadal jest głęboko zakorzenione w społeczeństwie. Paradoksalnie, same kobiety często przyczyniają się do utrwalania tego schematu – w obliczu zagrożenia niejednokrotnie wybierają lojalność wobec swoich mężczyzn, odrzucając pomocną dłoń tych, którzy chcą je uwolnić z trudnej sytuacji. Zmiany zachodzą, ale ich tempo pozostaje powolne i nierówne. Byłam świadkiem sytuacji, która dobitnie to pokazuje. Podczas kłótni pary na ulicy kobieta została uderzona. Jeden z turystów, widząc to, postanowił interweniować i stanąć w jej obronie. Jednak ku zaskoczeniu wszystkich to nie sprawca agresji, lecz sama ofiara przegoniła mężczyznę, broniąc swojego partnera. To wydarzenie pokazuje, jak głęboko zakorzenione mogą być mechanizmy podporządkowania i jak trudne jest przełamanie tego wzorca w społeczeństwie, w którym machismo wciąż pozostaje normą.

Wiele kobiet z prowincji, zwłaszcza wśród rdzennej ludności Meksyku, pracuje niezwykle ciężko. Często wykonują rękodzieło – tworzą wisiorki, bransoletki i inne ozdoby – a następnie przez cały dzień chodzą po mieście, sprzedając je turystom. Nierzadko towarzyszą im maleńkie dzieci, które noszą w chuście przy ciele. Na ich twarzach widać zmęczenie, ale jednocześnie ogromną siłę i determinację. Ich praca nie kończy się po powrocie do domu – muszą zadbać o rodzinę, przygotować posiłki i kontynuować wytwarzanie kolejnych produktów. To codzienna walka o przetrwanie, w której nie ma miejsca na słabość. – Kobiety w moim regionie pracują od świtu do nocy, nie mając czasu na odpoczynek. Ich życie to niekończąca się walka o lepsze jutro dla swoich dzieci – mówi Anita, mieszkanka San Cristóbal de las Casas, przedstawicielka rdzennej ludności zamieszkującej jeden z najbiedniejszych regionów Meksyku – stan Chiapas.

Dlatego cieszy fakt, że kobiety w Meksyku coraz częściej dochodzą do głosu, a reprezentuje je kobieta prezydent. Nie można też zapomnieć o innej wielkiej Meksykance, która zrewolucjonizowała kraj i utarła nosa wielu mężczyznom – Frida Kahlo. Jej wizerunek przez wiele lat widniał na jednym z najwyższych nominałów meksykańskich banknotów, co było symbolicznym uznaniem jej roli w historii kraju.

Kuba – kobiety w kabaretkach i rola w rewolucji

Na Kubie kobiety odegrały ważną rolę w rewolucji, a dziś mają stosunkowo silną pozycję społeczną. Mają równy dostęp do edukacji i pracy, ale często muszą godzić obowiązki domowe z zawodowymi. Kubańskie kobiety to synonim siły i zaradności – w kraju, gdzie życie codzienne bywa pełne wyzwań, to one odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu rodzin i organizacji domowego budżetu. Można je spotkać pracujące na targach, w sklepach, szkołach i urzędach.

Kto był na wyspie „jak wulkan gorącej”, zapewne widział na lotnisku Kubanki w kabaretkach i na wysokich obcasach – to część lokalnego stylu, który podkreśla ich kobiecość i pewność siebie. Jeśli ktoś chce zyskać trochę sympatii wśród celniczek, warto zabrać kabaretki w formie upominku.

Mimo oficjalnej równości płci rzeczywistość bywa inna – to one zazwyczaj odpowiadają za organizację życia rodzinnego, podczas gdy mężczyźni częściej spędzają czas w gronie znajomych lub oddają się rozrywkom. Kubanki są silne, dumne i pełne życia, ale wciąż muszą walczyć o większą niezależność i prawa, które, choć gwarantowane na papierze, w rzeczywistości nie zawsze są przestrzegane.

Historia, która boli – kobiety, seksualność i papaja

Historia kubańskich kobiet jest równie trudna jak historia samej wyspy. Przez lata były wykorzystywane seksualnie, a w pewnym okresie panowało przekonanie, że egzotyczny owoc papaja może działać jako naturalny środek antykoncepcyjny. Kobiety, które padły ofiarą gwałtu, spożywały duże ilości niedojrzałej papai lub jej nasion, wierząc, że pomoże to zapobiec niechcianej ciąży. Wynikało to z obecności enzymu papainy, który teoretycznie mógł wpływać na błonę śluzową macicy. Choć współczesna medycyna nie potwierdza skuteczności papai jako środka antykoncepcyjnego, ta praktyka była popularna wśród kobiet, które nie miały dostępu do innych metod i desperacko szukały naturalnych sposobów kontroli swojego ciała w trudnych warunkach. Na Kubie owoc papai nazywa się „fruta bomba” – i to nie bez powodu. Słowo „papaya” w tamtejszym slangu ma wulgarne znaczenie i odnosi się do kobiecych genitaliów. Aby uniknąć niezręcznych sytuacji, Kubańczycy używają właśnie tej alternatywnej nazwy.

Kreatywność w czasach niedoborów

Trudne czasy porewolucyjne nauczyły Kubańczyków niezwykłej pomysłowości i zaradności. Kiedy brakuje podstawowych produktów, a dostęp do towarów jest ograniczony, na wyspie rodzą się rozwiązania z niczego. To właśnie kobiety, które często muszą zarządzać domowym budżetem i dbać o rodzinę, wykazują się wyjątkową kreatywnością. Kubanki potrafią własnoręcznie przerabiać ubrania, szydełkować torebki ze sznurków, a nawet tworzyć kosmetyki z naturalnych składników dostępnych na wyspie. Wciąż w domu mam bransoletkę wykonaną z wygiętego widelca oraz małą torebkę zrobioną z metalowych zawleczek od puszek. W kuchni, z kilku prostych składników, przygotowują pełnowartościowe posiłki, a brak dostępu do importowanych produktów nadrabiają domowymi metodami. Widać to również w ich codziennym życiu – zużyte przedmioty dostają drugie życie, a to, co w innych krajach trafiłoby na śmietnik, na Kubie jest twórczo przekształcane.

To właśnie ta zdolność do adaptacji, kreatywność i wytrwałość sprawiają, że Kubańczycy, a szczególnie Kubanki, potrafią odnaleźć się w każdych warunkach, niezależnie od trudności, jakie stawia przed nimi codzienne życie.